Wie kan ik nog vertrouwen?
Tentoonstelling: homoseksueel in nazi Duitsland en bezet Nederland
21 april t/m 20 juni 2006 Herinneringscentrum
Kamp Westerbork,
21 september tot half januari 2007 Verzetsmuseum Amsterdam,
in 2007 in het Verzetsmuseum Leeuwarden en Nationaal Monument
Kamp Vught
Vanaf eind april is in Nederland
voor het eerst een tentoonstelling te zien die geheel gewijd
is aan vervolging en verzet van homoseksuele mannen en lesbische
vrouwen onder de nazi’s en de Duitse bezetting. De tentoonstelling
Wie kan ik nog vertrouwen? is gebaseerd op recent onderzoek
en schetst met persoonlijke getuigenissen en uniek beeldmateriaal
een beklemmend beeld van die tijd. Een terugblik die ook vraagtekens
plaatst bij de tegenwoordige tijd: kunnen homoseksuele mannen
en vrouwen blijven vertrouwen op de recent veroverde positie
en rechtsbescherming. De tentoonstelling opent op 21 april
in Herinneringscentrum Kamp Westerbork. Vanaf 21 september
is hij te zien in het Verzetsmuseum in Amsterdam, en in 2007
in het Verzetsmuseum in Leeuwarden en in Kamp Vught.
Aan de hand van individuele lotgevallen
vertelt de tentoonstelling Wie kan ik nog vertrouwen? het
verhaal van vervolging en verzet van homoseksuele mannen en
lesbische vrouwen in Nederland en Duitsland tussen 1933 en
1945. Met foto´s, filmfragmenten en documenten wordt
een beeld geschetst van het politieke en maatschappelijke
klimaat waarin deze mannen en vrouwen zich staande probeerden
te houden. In interviews vertellen zij zelf hoe ze die tijd
hebben beleefd en wat hen is overkomen. Zoals Frieda Belinfante
die als man verkleed aan het verzet deelneemt en aan de Gestapo
ontsnapt. De tentoonstelling toont intieme foto´s en
correspondentie uit nalatenschappen die lang angstvallig verborgen
bleven. Waaronder de foto´s van Frans Toethuis en zijn
joodse vriend, die werd opgepakt en vermoord en waarvan niemand
meer de naam kent. Verslagen en getuigenissen uit politie-archieven
onthullen hoe verraderlijk de samenleving was voor homoseksuele
mannen en lesbische vrouwen. Ook na de oorlog. Karl Gorath
overleefde de kampen, maar werd twee jaar na de bevrijding
opnieuw in Duitsland veroordeeld vanwege dezelfde nazi-wet
en door dezelfde rechter die hem eerder naar het kamp had
gestuurd.
Wie kan ik nog vertrouwen?
Ook in een onderdrukkende en gevaarlijke samenleving maken
mensen keuzes. De existentiële vragen die men zich moest
stellen, vormen de leidraad voor de tentoonstelling. Moet
ik aan mijn verlangen toegeven of houd ik mij stil? Waarom
word ik door de één gesteund en verraden door
de ander? Wie kan ik nog vertrouwen?
Respect en moed, identiteit en individualiteit, vertrouwen
en verdraagzaamheid zijn de onderliggende thema’s van
de tentoonstelling. De tentoonstelling laat zien hoe de reductie
van het individu tot een categorie, in dit geval tot ‘homoseksueel’,
vast onderdeel is van totalitaire denkbeelden – toen
en nu.
Wie kan ik nog vertrouwen? is ook een eerbetoon aan de mannen
en vrouwen die zijn vervolgd of verzet pleegden. Na de oorlog
stonden zij alleen met hun herinnering. De door de nazi’s
ingevoerde wetgeving bleef nog decennia lang bestaan en de
homovervolging werd niet erkend.
Boekpublicaties
Bij de tentoonstelling hoort de publicatie van twee boeken
die het verhaal vertellen van vervolging en verzet vanuit
het perspectief van individuele levens. Tijdens de opening
van de tentoonstelling op 21 april in Westerbork wordt het
boek Het begint met nee zeggen. Biografieën over verzet
en homoseksualiteit 1940-1945. (redactie Klaus Müller
en Judith Schuyf) gepresenteerd, met portretten van Nederlandse
homoseksuele mannen en lesbische vrouwen die actief waren
in het verzet.
Eind 2005 verscheen Doodgeslagen, doodgezwegen. Vervolging
van homoseksuelen door het nazi regime 1933-1945. (redactie
Klaus Müller) waarin de lotgevallen worden beschreven
van slachtoffers van de homovervolging. Beide publicaties
worden uitgegeven door Schorer Boeken in Amsterdam.
Samenstelling en initiatief
De tentoonstelling is samengesteld door dr. Klaus Müller,
museumconsulent en onder meer werkzaam voor het U.S. Holocaust
Memorial Museum in Washington.
Initiatiefnemer van de tentoonstelling is het Internationaal
Homo/Lesbisch Informatiecentrum en Archief (IHLIA). De tentoonstelling
kan worden gerealiseerd dankzij de Rechtsherstelgelden Homoseksuelen
WOII die door het Ministerie van VWS in 2002 zijn toegekend
aan een aantal projecten.
Noot voor de redactie
Voor meer informatie over de tentoonstelling kunt u contact
opnemen met Margarétha Moerkerke van The Publicity
Company, e-mail margaretha@publicy.nl, telefoon 020-6127000.
